Tỉnh dòng Phanxicô Việt Nam

Lời Chúa: St 28,10-22

Tuần này, chúng ta sẽ suy nghĩ về lịch sử. Chúng ta sẽ cầu nguyện như những con người có một lộ trình để sống và góp phần vào lịch sử.

Lộ trình cuộc đời chúng ta không "đơn giản", cũng không "lý tưởng". Kinh Thánh cho hiểu như thế, khi tường thuật lại những cuộc đời không có những nẻo đường vạch sẵn chỉ cần bước theo. Cuộc đời của Giacóp là một minh họa: đây là cả một đường đời người mà Giacóp phải sống ngày qua ngày. Chúng ta sẽ thấy mình là những Giacóp. Cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa không xảy ra tại một thế giới thiêng liêng không thể đạt tới, nhưng ngay trên mặt đất, trong xác thịt của những con người cụ thể, xuyên qua những cuộc sinh hạ khó khăn, những kình địch, những phân bì ganh tị, những tình yêu, những con đường dài với những khối đá ven đường, xuyên qua những cuộc chiến đấu, những ngày đêm...

Cuộc đời của Giacóp được phân nhịp bằng những cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa. Những cuộc gặp gỡ này đã xảy ra, thường là bất ngờ, trong khi Giacóp đi đường, xa những an toàn và xa những gốc rễ quen thuộc của cậu. Đây là một kinh nghiệm căn bản: Thiên Chúa thường đến gặp con người khi họ đang đi đường, đang đi trốn hoặc đi lưu đày.

Có thể nói mọi cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa, cho dù rất riêng tư, đều loan báo và chuẩn bị điều gì khác. Nếu Thiên Chúa đã thật sự đi qua đó, thì cuộc đời sẽ thay đổi và thế nào cũng có những cuộc gặp gỡ giữa những con người.

1. Giacóp ra đi

Sau khi đã ăn cắp phúc lành của cha, Giacóp rời Bơe-Seva để đi đến Kharan, nơi Thiên Chúa đã gọi Abraham. Sau nhiều cây số đường trường, mặt trời lặn, cậu dừng lại một nơi xa lạ (x. St 28,10). Tại đây, cậu có một giấc mơ: một cái thang bắc từ đất lên tới trời ("sullam" có lẽ là một cái tay vịn cầu thang, như tại các đền Mêsôpôtamia). Vậy là có thể có một quan hệ giữa đất và trời. Chính Thiên Chúa lập cầu thang này, ngược lại với tháp Babel là do con người lập để đạt tới trời (St 11). Các thiên thần lên xuống, qua lại, tức là có thể có quan hệ hai chiều tự do. Nếu các thiên thần bắt đầu bằng đi lên, có lẽ là các ngài đã ở bên Giacóp, nay lên để tường trình cho Thiên Chúa những gì Giacóp đang sống. Vậy Giacóp không hoàn toàn cô độc.

Điều đáng ngạc nhiên là Thiên Chúa không ở trên đầu thang, nhưng ngay bên Giacóp ('âlâyw, "trên ông", St 28,13). Giacóp đang sống một kinh nghiệm ngoại thường về hiện diện và gần kề, ngay trên miền đất ông đang đi trốn. Thiên Chúa tự giới thiệu là Thiên Chúa của cha ông cậu. Lời Thiên Chúa nói với Giacóp giống với những lời Người đã nói với Abraham và Ixaác (St 28,13-14; x. 12,3-7; 14,15; 17,18; 18,18; 22,17-18 v.v.). Giacóp đúng là người thừa kế phúc lành đã đi qua Abraham và Ixaác. Gia đình Giacóp sẽ tăng trưởng, nhưng qua cậu, phúc lành được nhắm cho mọi người.

Thiên Chúa tỏ ra sẵn sàng săn sóc Giacóp, Người biết cậu đang lưu lạc tha hương. Người nói "Này Ta ở với ngươi" (St 28,15) như đã từng nói với Ixaác (St 26,3.24), như sẽ nói với biết bao ngôn sứ, những người nam người nữ chấp nhận bước đi với Người. Người lại thêm, như thể cho chính xác hơn: "ngươi đi bất cứ nơi nào, Ta sẽ gìn giữ ngươi". Thiên Chúa không chỉ ở đó, ở nơi mà Giacóp không chờ gặp Người; Người sẽ ở đó mãi mãi và ở khắp nơi. Thiên Chúa không bị ràng vào một nơi chốn, nhưng vào Giacóp: "Ta sẽ đưa ngươi về ... Ta sẽ không bỏ ngươi". Người cùng đi đường với Giacóp, Người hướng dấn bước đường của cậu và che chở cậu.

Giacóp tỉnh giấc, cậu nhìn nhận: "Quả thật, có Đức Chúa ở nơi này mà tôi không biết" (28,16). Cậu "sợ": một cảm giác rất mạnh về sự hiện diện của Thiên Chúa. Giacóp lấy hòn đá đã gối đầu, hòn đá làm chứng về giấc ngủ đầy ắp Thiên Chúa của cậu, dựng lên để đánh dấu nơi vừa sống kinh nghiệm đặc biệt. Miền đất nơi Giacóp đã ngủ sẽ giữ lại một dấu vết về cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa. Và nơi ấy trở thành một nơi thánh. Giacóp hiểu đây chính là nhà Thiên Chúa, là cửa trời. Thế là cậu đặt tên là Bết-Ên.

Sau đó, Giacóp đã nói lên một lời khấn lạ lùng: "Nếu Thiên Chúa ở với tôi và giữ gìn tôi trong chuyến đi tôi đang thực hiện, nếu Người ban cho tôi bánh ăn áo mặc, nếu tôi được trở về nhà cha tôi bình an, thì Đức Chúa sẽ là Thiên Chúa của tôi..." (St 28,20-22). Phải chăng Giacóp mặc cả với Thiên Chúa? Không phải thế!

Trước tiên Giacóp nói đến nơi gặp gỡ Thiên Chúa, đó là xác thịt của cậu. Cậu nêu ra những nhu cầu cụ thể nhất và sơ đẳng nhất của xác thịt cậu, chẳng hạn việc di chuyển, cái ăn, cái mặc, trở về nhà bình an. Chính tại đó mà cậu có hẹn với Thiên Chúa, chính tại đó mà cậu muốn trải nghiệm rằng Thiên Chúa thật sự "ở với" cậu. Đối với Giacóp, cũng như đối với bất cứ ai, câu hỏi về sự hiện diện của Thiên Chúa được đặt ra. Phải chăng đây chỉ là một cảm giác mơ hồ là mình được tháp tùng hay đây là chuyện có thật, sờ mó được, kiểm chứng được?

Một yếu tố trọng yếu khác, đó là thời gian. Giacóp xin Thiên Chúa ở với cậu trong thời gian và đi qua mọi nơi cậu sẽ đi. Lúc này, Giacóp còn chưa biết rằng cậu phải mất hai mươi năm rồi mới trở lại quê nhà. Nhưng không quan trọng, điều đáng kể với cậu là bước đi với Thiên Chúa, hoặc đúng hơn, là trải nghiệm nơi bản thân, cách cụ thể, và trong thời gian, là Thiên Chúa bước đi với cậu.

Lời khấn của Giacóp cũng cho thấy rằng một người con không tự động thừa kế đức tin của người cha. Vào lúc này, Giacóp nói về Thiên Chúa ở ngôi thứ ba, còn Chúa thì lại tự giới thiệu là Thiên Chúa của cha ông cậu là Abraham và Ixaác. Điều gì sẽ làm cho Thiên Chúa của cha trở thành Thiên Chúa của con? Đó là người con phải trải nghiệm một cuộc gặp gỡ riêng tư với Thiên Chúa. Giacóp vừa thực hiện kinh nghiệm đó. Nhưng Giacóp biết rằng chỉ một đêm với Thiên Chúa thì không đủ, cho dù là đêm đẹp nhất. cậu xin Thiên Chúa bước đi dài lâu với cậu, ngày qua ngày, trong cuộc sống cụ thể. Chỉ khi đó cậu mới có thể nói với Người "Ngài là Thiên Chúa của con".

2. Khi một cuộc gặp gỡ loan báo một cuộc gặp gỡ khác

Làm thế nào Thiên Chúa tháp tùng Giacóp và cho cậu thấy rằng Người ở với cậu, chăm sóc cậu trong những chiều kích cụ thể nhất của cuộc sống con người cậu? Bằng cách cho cậu gặp một người phụ nữ. Như thế Giacóp gặp lại kinh nghiệm của Ađam. Sau một giấc ngủ huyền bí, Ađam được Thiên Chúa cho gặp "một trợ tá tương xứng" (St 2,20). Ở đây đêm đầy Thiên Chúa đưa đến cuộc gặp gỡ với Rakhen bên bờ giếng (St 29,1-14). Bản văn không quan tâm đến đường dài nữa, mà đưa thẳng đến mục tiêu, gợi cho chúng ta một điều gì đó hết sức con người và cũng hết sức thần thánh: một cuộc gặp gỡ chân thật với Thiên Chúa có thể chuẩn bị cho một người gặp một người phụ nữ. Nhưng đừng quên: sau cuộc đấu vật Giáp-bốc (St 32,23-33), Giacóp gặp anh Esau; sau thị kiến Bơe-Seva (St 46,1-4), Giacóp gặp lại Giuse.

Điều một người đã sống có thể được sống bởi những người khác. Tin Mừng Gioan đã gợi lại câu truyện này trong cuộc gặp gỡ giữa Đức Giêsu với Nathanaen (Ga 1,50-51) và với người phụ nữ Samari (Ga 4): ĐG là một cái thang Giacóp và là chính Giacóp. Các môn đệ của ĐG sẽ có thể là những Giacóp mới và sống kinh nghiệm Bết-Ên: trời mở ra, Thiên Chúa không ở trên cao ấy, nhưng ở ngay bên cạnh họ trên mặt đất, Người ở ngay bên cạnh họ, nơi ĐG, Ngôi Lời làm người. Với ĐG, cửa trời lúc nào cũng mở, Thiên Chúa luôn sẵn sàng gặp gỡ. Và chúng ta không được quên rằng một cuộc gặp gỡ chân thật với Thiên Chúa luôn loan báo những cuộc gặp gỡ khác.

Khi đó, có thể nói đến loan báo Tin Mừng, đến việc làm chứng.

Fx.VPL