Tỉnh dòng Phanxicô Việt Nam

Trong buổi Triều yết chung sáng nay (14.10.2010) tại Vatican, Đức Giáo hoàng đã nói tới dung mạo của Chân phước Angela Foligno. 

Anh chị em thân mến, 

Hôm nay, tôi muốn nói với anh chị em về Chân phước Angela Foligno, một nhà thần bí vĩ đại thời Trung cổ, sống vào thế kỷ 13. Thường người ta được thu hút bởi kinh nghiệm chị được kết hiệp siêu vời với Thiên Chúa, nhưng có lẽ lại quan tâm quá ít tới những bước đi đầu tiên, đó là cuộc hoán cải mà Chúa đã ban cho chị, và con đường dài đã dẫn chị từ lúc đầu là “nỗi sợ hãi hỏa ngục” để đạt tới đích: đó là sự kết hiệp hoàn toàn với Ba Ngôi Thiên Chúa.

Khởi đầu cuộc sống, chắc chắn Angela không phải là một môn đệ nhiệt thành của Chúa. Chào đời khoảng năm 1248 trong một gia đình sung túc, chị đã mồ côi cha và được người mẹ giáo dục theo một đường lối có phần lơi lỏng. Chị sớm được dẫn đưa vào những môi trường trần thế tại thành phố Foligno, nơi chị đã gặp được một người đàn ông, chị đã kết hôn với anh ta lúc 20 tuổi và đã có con với người đàn ông này. Chị đã sống vô tư, vô tư đến nỗi xem thường những kẻ được gọi là “những người đền tội” – rất phổ biến vào thời đó – ấy là những người bước theo Đức Kitô muốn bán của cải của mình đi và sống một đời sống cầu nguyện, chay tịnh, phục vụ Giáo hội và bác ái.

Một vài biến cố đã xảy ra, chẳng hạn trận động đất dữ dội vào năm 1279, một cơn bão lốc, cuộc chiến lâu dài chống lại Perugia và những hậu quả khắc nghiệt đã ảnh hưởng tới cuộc sống Angela, nên chị đã dần dà ý thức được tội lỗi của mình, cho tới khi chị lấy một bước đi quyết định: đó là chị đã cầu khẩn với Thánh Phanxicô, Đấng đã hiện ra với chị trong một thị kiến, để xin thánh nhân khuyên dạy nhằm thực hiện cách xứng đáng một cuộc xưng tội tổng quát. Năm 1285, Angela đã đến xưng tội với một người anh em tại San Feliciano. Ba năm sau, con đường hoán cải của chị đã rẽ sang một hướng khác: chị được giải thóat khỏi các mối ràng buộc với gia đình. Trong vòng ít tháng, mẹ chị đã qua đời và tiếp đến là cái chết của người chồng và của tất cả những người con của chị. Sau đó, chị đã bán hết thảy tài sản mình có và vào năm 1291, chị đã gia nhập Dòng Ba Thánh Phanxicô. Chị qua đời tại Foligno ngày 04.01.1309.

“Il Libro della beata Angela da Foligno” (Sách viết về Chân phước Angela Foligno), cuốn sách thu thập tài liệu về vị Chân phước của chúng ta, kể lại cuộc hoán cải này; cuộc hoán cải đó chỉ ra cho thấy những phương thế cần thiết: đó là việc đền tội, lòng khiêm hạ và đánh tội; và tường thuật diễn tiến các kinh nghiệm của Angela đã khởi sự vào năm 1285 ra thành nhiều chặng. Nhắc lại các kinh nghiệm sau khi đã từng sống, chị tìm cách kể lại các kinh nghiệm này cho người anh em là cha giải tội của chị, cha là người đã ghi chép lại các kinh nghiệm đó một cách trung thực, sau đó đã cố gắng tổng hợp lại thành những giai đoạn, mà cha gọi là “những bước hoặc những sự thay đổi”, tuy không sắp xếp chúng theo một trật tự đầy đủ (x. “Il Libro della beata Angela da Foligno,” Cinisello Balsamo, 1990, trang 51). Lý do ở đây là vì kinh nghiệm hiệp nhất của Chân phước Angela là một sự đan quyện toàn bộ những cảm thức trên bình diện tâm linh với thân xác, và là một sự đan quyện toàn bộ những điều chị « hiểu » trong những lúc xuất thần, mà có thể nói chỉ là một « bóng mờ » trong trí chị mà thôi. Sau một cơn ngất say thần bí, chị thú nhận : « Thực sự tôi đã nghe được những lời nói đó, nhưng điều tôi đã thấy và đã hiểu, và điều mà Ngài [Thiên Chúa] đã chỉ cho tôi thấy, tôi không biết nói ra bằng cách nào hoặc có thể nói ra như thế nào, cho dù tôi rất muốn tỏ lộ điều tôi đã hiểu với những lời mà tôi đã nghe được, nhưng tuyệt đối đó là một vực thẳm khôn tả”.

Angela Foligno trình bày « kinh nghiệm » thần bí của chị mà không hề khai triển kinh nghiệm đó bằng lý trí, vì các kinh nghiệm đó là những điều được Thiên Chúa soi sáng, truyền đạt cho linh hồn chị một cách bột phát và bất ngờ. Chính người anh em là cha giải tội đã gặp khó khăn khi tường thuật lại những sự kiện như thế, « cũng bởi vì sự dè dặt lớn lao và đáng phục của chị liên quan tới các quà tặng của Thiên Chúa » (sđd. trang 194). Trước khó khăn của Angela khi diễn tả kinh nghiệm thần bí của chị lại còn cộng thêm khó khăn đối với những người nghe hiểu được chị. Một tình huống như thế rõ ràng chỉ cho thấy Chúa Giêsu, vị Thầy duy nhất và chân thật, đang sống như thế nào trong trái tim của mọi người và khao khát chiếm lấy trọn vẹn tâm hồn đó. Vì thế cho nên Angela đã viết cho một trong những người con thiêng liêng của chị như sau: « Con ơi, nếu con đã nhìn thấy tâm hồn mẹ, chắc chắn con sẽ cảm thấy bị buộc phải làm mọi sự Thiên Chúa muốn, vì tâm hồn mẹ cũng là tâm hồn của Thiên Chúa và trái tim của Thiên Chúa cũng là trái tim của mẹ ». Ở đây vang vọng lại những lời của Thánh Phaolô : « Không còn là tôi sống, nhưng là Chúa Kitô đang sống trong tôi » (Gl 2, 20).

Giờ đây, chúng ta chỉ nhìn qua một số “bước” trên con đường thiêng liêng phong phú của vị Chân phước chúng ta. Trong thực tế, bước thứ nhứt là một lời giới thiệu: “ Đây là sự nhận biết về tội”, như chị ghi rõ, “theo đó mà linh hồn vô cùng sợ hãi sẽ bị đày đọa xuống hỏa ngục; ở bước này, chị đã khóc lóc thảm thiết” (“Il Libro della beata Angela da Foligno,” trang 39). Nỗi “sợ hãi” hỏa ngục đó tương ứng với lọai đức tin mà Angela đã có vào lúc chị “hóan cải”; một đức tin còn nghèo nàn về đức ái, ấy là tình yêu đối với Thiên Chúa. Lòng hối hận, nỗi sợ hãi hỏa ngục và việc đền tội đã mở ra cho Angela viễn tượng “con đường thánh giá” buồn thảm, mà sau đó, từ bước thứ 8 đến bước thứ 15, sẽ dẫn chị bước đi trên “con đường tình yêu”. Người anh em là cha giải tội kể lại: “Giờ đây, con người có đức tin đó đã nói với tôi: Tôi đã được Thiên Chúa mạc khải cho biết điều này: “Sau những gì đã viết, giờ đây con hãy viết rằng bất cứ ai muốn giữ lấy ân sủng thì phải giữ đôi mắt linh hồn của người ấy không được rời khỏi cây Thập giá, cây Thập giá mà Ta tặng ban và ban phép cho kẻ ấy, dẫu tâm hồn người ấy cảm thấy vui hoặc buồn’” (sđd trang 143). Tuy nhiên, trong giai đọan này, Angela vẫn “chưa cảm nhận được tình yêu”; chị khẳng định: “Linh hồn cảm thấy hổ thẹn với cay đắng và chưa trải nghiệm được yêu thương, nhưng là sự buồn thảm” (Sđd trang 39), và đã không cảm thấy được mãn nguyện.

Angela cảm thấy chị phải dâng cho Thiên Chúa một điều gì đó để sửa chữa lại những tội lỗi của mình, nhưng lần hồi chỉ hiểu ra rằng mình chẳng có gì để dâng cho Ngài, chị thực sự hiểu ra “sự hư vô” của mình trước mặt Ngài; chị hiểu rằng không phải ý muốn của chị sẽ làm cho chị yêu mến Thiên Chúa, vì điều đó chỉ có thể cho chị thấy mình “chẳng là gì”, cũng “chẳng yêu thương”. Như chị sẽ nói: chỉ có “tình yêu đích thực và tinh tuyền, phát xuất từ Thiên Chúa, ở trong linh hồn và làm cho người ta nhận biết được sự khiếm khuyết của người ấy và sự tốt lành của Thiên Chúa. […] Một tình yêu như thế mang linh hồn đến với Chúa Kitô và chị hiểu một cách chắc chắn rằng không một sự gian dối nào có thể biện minh hoặc thực hiện được. Với tình yêu đó, thì không gì có thể lẫn lộn với điều thuộc về thế gian được” (Sđd trang 124 – 125). Để chỉ còn mở lòng ra trọn vẹn với tình yêu Thiên Chúa, được biểu lộ một cách cao cả nhất nơi Chúa Kitô, chị đã cầu nguyện: “Ôi lạy Thiên Chúa của con, xin làm cho con được nên xứng đáng hiểu biết mầu nhiệm cao cả nhất là cuộc nhập thể thánh thiêng của Người vì chúng con. […] Ôi tình yêu không thể hiểu thấu! Còn có tình yêu nào vĩ đại hơn Tình yêu trổi vượt này, tình yêu đã làm cho Thiên Chúa của con trở nên con người để biến con trở thành Thiên Chúa” (Sđd trang 295). Tuy nhiên, trái tim của Angela luôn luôn mang vết thương tội lỗi; thậm chí sau khi đã xưng tội một cách cẩn thận, chị thấy mình được tha thứ nhưng vẫn còn bị kiệt sức vì tội lỗi, cảm thấy được tự do nhưng vẫn bị cái quá khứ trói buộc, được xá giải nhưng vẫn cần đền tội. Và thậm chí ý nghĩ về hỏa ngục vẫn đeo bám lấy chị, vì linh hồn càng tiến bộ trên con đường hòan thiện Kitô giáo, thì trọn vẹn linh hồn sẽ càng xác tín rằng mình không những “không xứng đáng” mà còn là đáng sa hỏa ngục.

Nhận ra được điều đó, trong hành trình thần bí của mình, Angela đã hiểu một cách sâu sa thực tại trung tâm là: Điều cứu chị khỏi “sự bất xứng” của mình và khỏi “sự đáng sa hỏa ngục” sẽ không phải là việc chị “kết hiệp với Thiên Chúa” và chiếm hữu được “chân lý”, nhưng là nhờ Đức Giêsu chịu đóng đinh, “việc Người chịu đóng đinh vì chị”, nghĩa là tình yêu của Người. Nơi bước thứ 8, chị nói: “Tuy nhiên, tôi chưa hiểu là phải chăng việc tôi được giải thóat khỏi tội và hỏa ngục và việc hóan cải đền tội của tôi, hoặc là việc Người chịu đóng đinh vì tôi, điều nào tốt đẹp lớn lao hơn” (Sđd trang 41). Và sự dao động không ổn định giữa tình yêu với nỗi u buồn đó, đã thấm sâu vào trong tòan bộ hành trình khó khăn hướng về sự hòan thiện ở nơi chị. Vì thế, rõ ràng chị đã ưu tiên chiêm ngưỡng Đức Kitô chịu đóng đinh, vì qua việc chiêm ngắm này mà chị đã tìm thấy được thế quân bình hòan hảo: đó là vị Thiên Chúa- làm người treo trên thập giá, trong một hành vi đau khổ tột bậc, là một hành vi cao cả nhất của tình yêu.

Trong Lời dạy thứ ba, vị chân phước nhấn mạnh tới việc chiêm ngưỡng đó và khẳng định: “Chúng ta thấy mình càng hòan thiện và tinh tuyền, chúng ta càng yêu thương một cách hòan thiện và tinh tuyền. […] Đó là lý do tại sao chúng ta càng nhìn thấy Đức Giêsu Kitô, Thiên Chúa làm người, chúng ta càng được biến đổi trong Người nhờ tình yêu mến. […] Điều tôi đã nói về tình yêu. […] Tôi cũng nói như thế về nỗi u buồn: Linh hồn càng chiêm ngưỡng nỗi thảm sầu khôn xiết của Đức Giêsu Kitô, Thiên Chúa làm người, thì linh hồn càng âu sầu và càng được biến đổi trong nỗi thảm sầu” (Sđd trang 190 – 191). Được đắm chìm, được biến đổi trong tình yêu và trong những nỗi đau khổ của Đức Kitô chịu đóng đinh, thì lại được đồng hóa với Người. Cuộc hóan cải của Angela, bắt đầu với lần xưng tội vào năm 1285, chỉ đi tới chỗ chín mùi, khi ơn tha thứ của Thiên Chúa đã tỏ hiện ra cho linh hồn chị như quà tặng tự do của tình yêu Chúa Cha, suối nguồn tình yêu: Chị khẳng định “Không ai có thể bào chữa, vì mỗi người đều có thể yêu mến Thiên Chúa, và Ngài không đòi hỏi linh hồn điều gì khác hơn là Ngài muốn linh hồn được nên tốt, vì Ngài yêu mến linh hồn và linh hồn là tình yêu của Ngài” (Sđd trang 76).

Trên lộ trình thiêng liêng của Angela, chặng đường từ hóan cải tới kinh nghiệm thần bí, từ điều khả diễn cho tới điều khôn tả, đã xảy ra thông qua Đấng chịu đóng đinh. Và vị “Thiên Chúa-làm người đau khổ” lại trở nên “Thầy dạy sự hoàn thiện” cho chị. Do đó, tòan bộ kinh nghiệm thần bí của chị có khuynh hướng đưa tới một “sự nên giống” hòan hảo với Người, thậm chí nhờ những sự thanh tẩy và biến đổi còn sâu xa và triệt để hơn. Trong một tiến trình diệu kỳ như thế, Angela đã đặt tòan thể con người chị, linh hồn và thân xác, không hề miễn giảm những việc đền tội và đánh tội từ đầu cho tới cuối, được khao khát chết đi với tất cả nỗi đau đớn mà vị Thiên Chúa-làm người chịu đóng đinh vào thập giá đã cam chịu, để được biến đổi trọn vẹn trong Người. Chị đã truyền dạy rằng: “Ôi con cái Thiên Chúa, các bạn hãy để mình được biến đổi hòan tòan trong Đấng Thiên Chúa-làm-người đau khổ, là Đấng yêu thương các bạn đến nỗi Người đã đóai thương chịu chết vì các bạn, là những kẻ đê hèn nhất và cho tất cả mọi người, cùng với cái chết đau đớn khôn tả và ô nhục nhất, dưới một hình thức đớn đau và cay đắng nhất. Hỡi con người, Chúa đã thực hiện điều đó chỉ vì yêu thương bạn!” (Sđd trang 247).

Sự đồng hóa đó cũng có nghĩa là sống những gì Chúa Giêsu đã sống: nghèo khó, chịu khinh bỉ, u sầu, vì như chị đã khẳng định: “nhờ sự nghèo khó ở thế gian mà linh hồn mới tìm được của cải đời đời; nhờ chịu khinh bỉ và ô nhục mà linh hồn mới đạt được vinh dự và vinh quang lớn lao; nhờ một việc đền tội nhỏ bé, được thực thi với sự đau đớn và sầu khổ, mà linh hồn mới có được sự ngọt ngào và niềm an ủi vô biên nơi Thiên Chúa Tối cao, là Thiên Chúa vĩnh cửu” (Sđd trang 184).

Từ việc hóan cải đến hiệp nhất huyền nhiệm với Đức Kitô chịu đóng đinh, đến điều khôn tả. Đó là một con đường rất cao vời, mà bí quyết của con đường đó là việc thường xuyên cầu nguyện; chị khẳng định: “Càng cầu nguyện, bạn mới càng được soi sáng; càng được soi sáng, bạn mới càng xem thấy Người một cách sâu sa và mạnh mẽ hơn, bạn mới càng yêu mến Người hơn; càng yêu mến Người hơn, thì Người mới càng vui thích bạn; và Người càng vui thích bạn, thì bạn mới càng hiểu biết Người và có khả năng hiểu được Người hơn. Bạn mới thành công trong việc đạt tới được ánh sáng trọn vẹn, vì bạn sẽ hiểu được điều mà bạn không thể nào hiểu được” (Sđd trang 184).

Anh chị em thân mến, lúc khởi đầu Chân phước Angela đã sống một cuộc đời theo lối thế gian, hòan tòan xa cách Thiên Chúa. Nhưng sau đó, với cuộc gặp gỡ Thánh Phanxicô và cuối cùng là gặp gỡ Đức Kitô chịu đóng đinh, linh hồn đã được thức tỉnh nhờ sự hiện diện của Thiên Chúa, nhờ việc nhận ra rằng duy chỉ có Thiên Chúa mới làm cho cuộc sống được thực sự gọi là sống, vì trong nỗi phiền muộn về tội lỗi, mà cuộc sống lại trở thành tình yêu và niềm vui. Và đấy là điều Chân phước Angela nói với chúng ta.

Hôm nay, tất cả chúng ta đang có nguy cơ sống như thể Thiên Chúa không hiện hữu: Dường như Người quá xa lạ với cuộc sống hôm nay. Tuy nhiên đối với mỗi người, Thiên Chúa có hàng ngàn cách để hiện diện trong linh hồn, Ngài tỏ cho thấy Ngài đang hiện hữu, Ngài biết và Ngài đang yêu thương tôi. Và Chân phước Angela muốn làm cho chúng ta chú ý đến những dấu chỉ đó, và với những dấu chỉ đó mà Chúa chạm tới tâm hồn chúng ta, một tâm hồn quan tâm tới sự hiện diện của Thiên Chúa, để nhờ đó mà học cho biết cách ở lại với Thiên Chúa và đến cùng Thiên Chúa, hiệp thông với Đức Kitô chịu đóng đinh. Chúng ta hãy cầu xin Chúa làm cho chúng ta chăm chú tới những dấu chỉ Ngài hiện diện, xin Ngài dạy chúng ta biết sống thực sự. Xin cảm ơn anh chị em.