Tỉnh dòng Phanxicô Việt Nam

Thánh Phanxicô Átxidi được khắp thế giới biết đến như một người yêu mến thiên nhiên. Nhiều bức họa mang tính nghệ thuật vẽ chân dung Thánh nhân đã gắn kết ngài với môi trường. Vì thế, chúng ta không lấy làm ngạc nhiên khi Đức Giáo hoàng tuyên bố chọn ngài làm vị Thánh Bổn mạng Môi trường vào năm 1979. Tại sao vào thế kỷ 21, giữa vấn đề ô nhiễm toàn cầu và sự ấm lên của trái đất, làm rộng thêm những lỗ hổng tầng Ô-zôn và tàn phá một cách ồ ạt hệ sinh thái hành tinh chúng ta, chúng ta lại hướng nhìn về một con người sống vào thế kỷ thứ 13 để được hướng dẫn và để được gợi hứng?

Trước đó từ lâu rồi, môi trường đã trở thành một vấn đề, Phanxicô đã thấy con người lạm dụng thiên nhiên.

Có lẽ "lời tuyên bố mang tính sinh thái" đầu tiên bắt gặp được ngoài sách Kinh Thánh là trong câu nói này của Phanxicô: "Các tạo vật đó cung cấp những nhu cầu mỗi ngày của chúng ta; không có chúng, chúng ta không thể nào sống được và qua chúng, loài người xúc phạm nặng nề tới Đấng Tạo hóa, mỗi lần chúng ta không thấy hết giá trị vĩ đại của một mối phúc lành như thế". –Truyện ký Perugia 43.

Không còn nghi ngờ gì việc ngài biểu lộ một mối tương quan thân thuộc đối với thiên nhiên và đối với giới động vật.

Nhiều giai thoại thời Trung cổ kể về Thánh Phanxicô nói rằng ngài có khả năng thông đạt với thiên nhiên một cách lạ thường. Câu chuyện nổi tiếng là ngài đã làm thế nào để thuần hóa chú sói ăn thịt người gây kinh hoàng cho các công dân trong ngôi làng Gubiô bé nhỏ. Hoặc nhân dịp tới gần ngôi làng Bevagna, ngài đã thuyết giảng cho chim chóc. Chúng ta còn nghe kể lại thậm chí ngài nhặt các con sâu ra khỏi đường ngài đi, để sao cho những chú sâu đó không bị người ta dẵm lên.

Sự quan tâm của Phanxicô không chỉ là đối với động vật. Vào cuối đời, khi thánh nhân sắp bị mù, các bác sĩ đã buộc phải đặt một thanh sắt nóng đỏ lên trán ngài. Khi thanh sắt được đưa ra khỏi lửa để áp lên thân xác mỏng manh của ngài, thánh nhân cầu nguyện: "Anh Lửa mến, vẻ đẹp của Anh vượt lên trên hết mọi vật khác, Đấng Tối cao đã dựng nên Anh mạnh mẽ, xinh đẹp và thật là hữu ích. Xin Anh hãy cư xử tử tế với tôi trong giờ khắc này, xin Anh hãy tỏ ra lịch sự". Chính trong thời điểm này, vào những ngày cuối đời, khi thánh nhân nằm đau đớn và hấp hối, nhà thần bí vĩ đại của Thế kỷ 13 đã sáng tác bài thơ nổi tiếng vĩ đại nhất để tặng cho Thiên Chúa và cho Thiên nhiên, bài thơ được mọi người biết tới là Bài Ca Tạo vật.

Những mối quan hệ kết nối với nhau

Điều quan trọng là nhận ra rằng Phanxicô yêu mến thiên nhiên hơn hẳn những người nào khác.

Tiền đề 1:

Thánh Phanxicô là một con người của đức tin. Ngài là một nhà thần bí. Do đó, ngài nhận ra Thiên Chúa hiện diện trong mọi sự chung quanh ngài. Như vậy, khi thánh nhân gặp gỡ thiên nhiên, ngài cũng gặp gỡ Thiên Chúa. Ngài nhìn mọi vật và mọi người qua đôi mắt đức tin. Một trong các thuộc tính chính yếu của Thiên Chúa là thuộc tính của Đấng Sáng tạo. Vì thế, hết thảy các sinh vật sống động hoặc vô tri vô giác đều là các tạo vật.

Thánh Phanxicô không phải là một người theo thuyết linh vật hoặc một người theo thuyết phiếm thần, nghĩa là ngài không tôn thờ "thần" trong cây cỏ / tảng đá hoặc sông nước. Đúng hơn, ngài nhìn thấy tình yêu quan phòng của Thiên Chúa được biểu lộ trong và qua hết thảy mọi tạo vật như: vẻ đẹp của rừng xanh, nét đơn sơ của một chiếc lá lặng lẽ, sự phức tạp kỳ diệu của bàn tay con người; tất cả những thứ đó đều la to lên cho Phanxicô biết "Thiên Chúa là đây". Đối với Phanxicô, thế giới bao quanh ngài lôi kéo ngài đến với Thiên Chúa và là một sự phô diễn tình yêu Thiên Chúa.

Tiền đề 2:

Phanxicô không còn hoài nghi con người là tột đỉnh trong toàn bộ tạo thành của Thiên Chúa. Về điểm này, ngài theo cách hiểu của Kinh Thánh, như đã được trình bày trong sách Khởi Nguyên. Người nữ và người nam được tạo dựng theo hình ảnh và giống như Thiên Chúa. Nhất là, con người lại còn được yêu thương và được tôn trọng.

Tiền đề 3:

Phanxicô đã trau dồi một mối tương quan cá nhân thần bí và sâu sa với con người Đức Giêsu Kitô. Mối tương quan này sâu sắc đến nỗi trong ba năm cuối đời mình, ngài đã mang những dấu vết của Chúa Giêsu chịu đóng đinh trên thân xác ngài, được biết đó là Năm Dấu thánh. Thật vậy, thánh nhân là người đầu tiên trong Lịch sử Kitô giáo đã được lãnh nhận ân ban lạ thường này. Như thế, khi ngài liên hệ với những người đồng loại, ấy là xuyên qua đôi mắt và con tim của Chúa Giêsu. Khi ngài ôm hôn người phung cùi trên quãng đường gần tới thành phố Átxidi, không chỉ là ngài hôn một người phung cùi gớm ghiếc nhưng còn là ôm hôn một con người rất thánh là Chúa Giêsu, Đấng hóa thân trong kẻ phung cùi. Đối với Phanxicô, Chúa Giêsu hiện diện trong mọi người, nhưng đặc biệt là trong những người nghèo và những kẻ bị xã hội ruồng bỏ.

Ba tiền đề trên đây cho phép chúng ta hiểu một cách đúng đắn hết thảy mọi sinh vật được nối kết với nhau một cách sâu sa là như thế nào dưới tác động của Thiên Chúa trong tư cách là Đấng Tạo hóa và thông qua Chúa Giêsu, Đấng là sự nhập thể tình yêu diệu kỳ của Thiên Chúa.

Thánh Phanxicô – phải chăng là một thành viên Đảng Xanh?

Thực dễ dàng biến Phanxicô, một con người sống vào thời Trung cổ, trở thành một thành viên của Đảng Xanh thời hiện đại. Một số người đã cố gắng làm điều đó. Nhưng việc áp đặt như thế là không thích hợp (The "hat" does not fit). Một số người thường xem Phanxicô như là một mẫu người thuộc kiểu Tiến sĩ Dolittle, ông là người có thể thực hiện tất cả mọi thứ trò đối với thiên nhiên; một số kẻ khác lại xem rẻ ngài như người để cho chim chóc cùng đùa vui! (others have relegated him to the birdbath!). Đó không phải là Phanxicô của lịch sử.

Phanxicô không có một cảm nhận về "cơn khủng hoảng" sinh thái như chúng ta đang có; điều đó khỏi cần bàn tới! Cũng không có bằng chứng cho thấy thái độ đó của ngài là để tìm cách "cứu hành tinh" sao cho còn một điều gì đó để lại cho con cái và cháu chắt chúng ta. Việc làm như thế là một lối tiếp cận Phanxicô nhưng lại lấy con người làm trọng tâm. Việc làm như thế là hoàn toàn loại bỏ Thiên Chúa ra khỏi bức tranh. Những thuật ngữ như "môi trường bền vững"/ "hệ sinh thái"/ "sự tuyệt chủng" có lẽ chẳng có ý nghĩa gì nhiều đối với Phanxicô.

Giải pháp của Phanxicô

Một số người thắc mắc: Phanxicô sẽ làm hoặc sẽ nói gì nếu như ngài sống ngày hôm nay? Ngài sẽ phản ứng như thế nào trước những cơn khủng hoảng về sinh thái mà hiện nay hành tinh chúng ta phải đối mặt?

Trước tiên, hãy nhìn vào thái độ và cung cách ứng xử của chúng ta...

Phanxicô ý thức tội lỗi của loài người; ngài nhận ra tội của mình và biết rõ những nguyên nhân dẫn nhân loại tới chỗ bất hạnh và chịu nhiều nỗi khổ đau. Phanxicô hiểu rằng nguyên nhân gốc rễ của việc môi trường bị hủy hoại được tìm thấy trong những thái độ tham lam, ngu dốt và kiêu căng. Ngài biết rằng nhiều nỗi cùng khốn của nhân loại đã xảy ra là do những tội lỗi này.

Phải chăng người ta đã không thường nói "sự xấu xa của việc toàn cầu hóa" là chỉ do thói tham lam? Hoặc các "công ty đa quốc gia" xem mình như những "kẻ mua chuộc" các tài nguyên mà các công ty đó cần mở rộng? Hoặc "sự thịnh vượng của Thế giới thứ nhứt được xây dựng dựa trên sự nghèo khổ của Thế giới thứ ba"? Niềm kiêu hãnh và tính ngạo mạn bắt tay nhau; phải chăng đó không phải là thái độ của những người cưỡng đoạt môi trường để đạt cho được những mục đích cuối cùng của họ?

Hãy trau dồi đức khiêm hạ...

Phanxicô nổi tiếng về lòng khiêm hạ. Sự khiêm hạ không phải là một từ ngữ phổ biến trong tự điển của chúng ta! Những ai muốn trở nên "khiêm hạ" ư ; thật vậy, từ ngữ này có nguồn gốc từ tiếng La-tinh là humus, nghĩa là "thuộc về trái đất". Người khiêm hạ thì gần gũi với trái đất, với đôi chân bám vững chắc vào mặt đất và biết mình là ai và họ đang đứng ở đâu. Họ nhìn mình như là một phần trong "toàn thể", lệ thuộc vào môi trường để mà tồn tại.

Trên hết, theo cách Phanxicô hiểu, những người khiêm hạ là những người ngay thẳng, là những kẻ sống liêm chính và nhận ra mình trong tư cách là một tạo vật, chứ không phải trong tư cách là một "kẻ sáng tạo".

Tìm sống hiệp nhất với Thiên Chúa và với toàn thể tạo thành...

Phanxicô, nhà thần bí thời Trung cổ, đã nắm giữ được sự thật cốt yếu là tất cả chúng ta đều phải dựa vào môi trường để mà tồn tại theo cách thế duy nhất của mỗi người. Tự bẩm sinh, thánh nhân đã ý thức rằng đời sống và sự hiện hữu của ngài được nối kết một cách thân mật với mọi sinh vật khác, nhất là với những người đồng loại. Ngài "đã vượt qua" các biên giới chia cách người giàu với kẻ nghèo/ người chiến binh Hồi giáo với người chiến binh Kitô giáo/ những người bị xã hội loại trừ với những kẻ sống trong thành phố/ người nam với người nữ ...

Vì con người và vì lối sống của ngài, được bám vững chắc vào Tin Mừng Chúa Giêsu theo đúng nghĩa, mà hàng ngàn người từ khắp mọi nẻo đường cuộc sống và từ khắp mọi nơi trong dân Kitô giáo thuộc thời đại đó, đã tuôn đến đi theo ngài.

Vì thế ngày nay, không có gì ngạc nhiên khi sứ điệp của Phanxicô thành Átxidi, không chỉ là nói với những người Công giáo và Kitô giáo, mà còn luôn nói với những người thuộc mọi tôn giáo lớn trên thế giới.

Tại cốt lõi "linh đạo" Phanxicô không phải là thứ "chủ thuyết nhất thể" thuộc kiểu "thời đại mới giả tạo" nào đó, nhưng là niềm tin vững chắc của ngài vào tính Duy nhất của Thiên Chúa; nghĩa là chỉ trong và nhờ Thiên Chúa mà toàn thể tạo thành được hiệp nhất và được nối kết với nhau, và trong Đức Giêsu Kitô mà tất cả bình đẳng với nhau dưới cái nhìn của Thiên Chúa. Đối với Phanxicô, Chúa Giêsu là "người anh, người bạn và bạn đồng hành" của ngài. Hết mọi người đều là như thế.

Thánh Phanxicô không phải là một nhà môi trường học theo nghĩa của thế giới chúng ta nghĩ, nhưng ngài là một nhà thần bí, một con người hiệp thông sâu sa với môi trường ngài sống. Ảnh hưởng của ngài còn kéo dài cho tới ngày hôm nay và đối với các môn đệ của ngài, những anh chị em Phan sinh từ khắp mọi nẻo đường cuộc sống, thường can dự vào hoạt động môi trường.

Anh chị em Phan sinh hôm nay với Môi trường

Như được kỳ vọng, ngày nay, nhiều người trong các môn đệ đi theo Thánh Phanxicô đã quan tâm một cách sâu sa tới những vấn đề môi trường đang gây ra cho hành tinh chúng ta. Một số trong các môn sinh đương thời của Phanxicô cũng đã dấn thân cố gắng đề cập tới một số vấn đề trong nhiều mối quan tâm đến tương lai hành tinh chúng ta.

Tổ chức Phan sinh Quốc tế (FI)

Phan sinh Quốc tế, tổ chức đại diện cho anh chị em Phan sinh trên khắp thế giới tại Liên Hiệp Quốc, đã tham dự các cuộc họp thượng đỉnh thế giới về môi trường, bao gồm cả cuộc họp tại Kyoto mới đây. Tổ chức này cảnh báo các nhà thừa sai tại nhiều quốc gia khác nhau thuộc Thế giới thứ ba, là nơi vẫn còn việc bóc lột dân địa phương và việc hủy hoại môi trường, chẳng hạn như tại Papua New Guinea là nơi mà một người anh em là cha xứ, anh đã trở thành một điểm tập hợp những người dân địa phương nhằm chống lại việc một công ty tàn phá cánh rừng nguyên sinh của họ.

Các hoạt động môi trường tại nơi anh em đang sống

Vào năm 1997, Anh em Phan sinh đã đồng ý hỗ trợ cho một dự án tái tạo môi trường tại vùng Penrith thuộc miền viễn tây Sydney gần hệ thống sông Nepean. Dự án này nhằm mục đích tái tạo những vùng đất ẩm ướt nối liền với hệ thống sông ngòi Nepean; thiết lập khu bảo tồn thực và động vật và một trung tâm thông tin được biết tới là Trung tâm Earthwise.

Nơi miền trung Victoria, gần Castlemaine tại Nhà Cầu nguyện của anh em Phan sinh, cộng đoàn chăm sóc cho hàng trăm mẫu đất nông nghiệp, nơi cây cối bị chặt trụi do những thế hệ các nông dân chăn cừu trước đó. Hiện tại, anh em đã bắt đầu tích cực trồng lại cây cối trên phần đất này với sự trợ giúp của Hội đồng Thánh phố địa phương. Một dự án tương tự đang diễn ra tại phần đất của Anh em ở Campbelltown, thuộc tiểu bang New South Wales, và tại Pomona ở Queensland, nơi trường Đại học Pađôva của Anh em có một địa điểm cắm trại.

Tại Minto, một khu vực ngoại ô xa về phía tây-nam Sydney, Anh em đang sống và làm việc tại một vùng đất mà chính quyền địa phương quy hoạch xây dựng thành khu dân cư (local government Housing Estate). Anh em giúp người dân địa phương thu dọn gọn gàng những vật gia dụng, những chiếc máy giặt cũ / những đồ nội thất hư hỏng / các máy móc cũ, tất cả những thứ đó cho tới thời điểm này đều bị vứt bỏ ra ngoài loanh quanh nhà hoặc bị vứt ra ngoài đường. Anh em tại Minto cũng đã giúp thiết lập một vườn trồng rau xanh cung cấp cho cộng đồng.

(tóm lược theo www.franciscan.org.au/
(Spirituality – Chiều ofm chuyển ngữ)