Tỉnh dòng Phanxicô Việt Nam

Lễ cha thánh Phanxicô tại Tu viện Thủ Đức, ngày 11-10-2009, Thủ Đức 50 Năm - Mừng Thọ

Ngược dòng thời gian 800 năm, và 1-2 năm trước nữa, tại Assisi, chúng ta gặp Phanxicô con nhà Bênađônê đang trăn trở đi tìm ý Chúa. Một hôm, vào Nhà nguyện Thánh Đamianô, một Nhà nguyện nhỏ bé hoang tàn, chìm trong cánh đồng Umbria, đến trước tượng Thánh giá, ngài đã thưa:

"Cõi lòng tăm tối" mà Phanxicô nói đến là tình trạng mù lòa, không nhìn ra cả phẩm giá vô song lẫn sự nhỏ bé khôn tả của mình. "Cõi lòng tăm tối" ấy còn là thế giới mờ đục của sự dữ đang ở trong trái tim mình. Và "cõi lòng tăm tối" cũng là tình trạng không biết đâu là đường phải theo để đáp trả lại tiếng Thiên Chúa gọi.

Chính "Thiên Chúa, là Đức Chúa tối cao và vinh hiển" đã giúp "cõi lòng tăm tối" của Phanxicô khám phá ra rằng "huấn lệnh thánh thiện và chân thật của Chúa" nằm trong Phúc Âm (PÂ). Thế là ngài đã ra sức khơi lại mạch suối PÂ, để cho nước nguồn Lời Chúa lại tuôn chảy dào dạt, và cùng với các anh tiên khởi như Bênađô Quintavalê, Phêrô Catani, Êgiđiô, Lêô, Ruphinô..., ngài uống thỏa thuê nơi nguồn suối đó, tâm hồn nên trong sáng như nước nguồn.

Chính "Đức Chúa tối cao và vinh hiển" đã giúp Phanxicô tạo ra cách sống mới cho một nhóm anh em. Các bài giảng thuyết của Phanxicô và anh em tiên khởi xoáy vào một vấn đề chủ yếu: quan hệ giữa loài người với nhau. Phanxicô tố giác các xung đột, ngài kêu gọi sống hòa bình. Kết án bạo lực, rất hợp lý, nhưng nếu chỉ tâm đắc với những lời kết án của mình, thì rất có thể kẻ kết án đang ấp ủ một thứ bạo lực nội tâm. Để có thể rao giảng hòa bình, Phanxicô đã phải rất thấm chân lý, một chân lý như moat nỗi ám ảnh khôn nguôi: Nơi Con Một của Người là Đức Giêsu, Thiên Chúa đã đi tìm kẻ lạc đường, kẻ tội lỗi, kẻ bị khai trừ; Người đến ở với kẻ xa nhất, trở nên bạn của họ, và ngồi ăn chung với họ; Người muốn giao hòa với họ. Và Phanxicô làm cho anh em cũng rất thấm chân lý đó để cùng với họ diễn tả xác tín đó qua một cách đối xử, qua một cuộc sống dấn thân, qua một tình nghĩa bạn bè, một sự đồng cảm giữa những anh em.

Cũng vẫn là "Đức Chúa tối cao và vinh hiển" đã giúp Phanxicô khám phá ra cách ra đi thi hành sứ mạng trong nghèo khó. Theo vết chân Đức Kitô nghèo khó không nhà không cửa, Phanxicô tung anh em đi khắp nơi "như những khách lạ và lữ hành"; không tìm thống trị như các "quý nhân, đại nhân" (majores), anh em sống đời thứ dân, lao động tay chân, sống thân phận "hèn mọn" (minores), vâng phục mọi người, chấp nhận địa vị thấp kém và loại công việc bị khinh miệt. Vấn đề không phải là hãm mình phạt xác để lập công. Vấn đề là noi gương khó nghèo của "siêu mẫu" Kitô Giêsu. Và nghịch lý đã xảy, sự nghèo khó này đã đưa Phanxicô và anh em đến sự trẻ trung, tự do, thanh thoát và hân hoan cao độ, khi sống giữa những người thấp kém cùng khổ nhất, cũng như khi ở giữa những bậc vị vọng giàu sang nhất.

Đã có một con kênh do thời gian và sự góp tay của nhiều người tạo ra trong vòng 800 năm nay để đưa tinh thần Phan sinh đi khắp thế giới. Con kênh này không thẳng và không to rộng khắp nơi, nhưng nhờ thế nó ghi giữ các kỷ niệm, khi đi qua các thời buổi mò mẫm, các khủng hoảng, cũng như những giai đoạn ổn định và phát triển. Con kênh này vẫn tuôn chảy; các vị thánh phan sinh vẫn liên tục xuất hiện như là những cột cây số đánh dấu các đoạn đường đã qua và xác định hướng tiến tới. Sau 720 năm, con kênh Phan sinh đã chảy đến đất nước Việt Nam. Những tên tuổi đặt nền móng cho đời sống Phan sinh Việt Nam lần lượt xuất hiện: Đức Cha Colomban Dreyer, một anh em phan sinh thuộc Tỉnh Dòng Paris, là Khâm sứ Tòa Thánh tại Đông Dương; cha Ange-Marie Hiral, Giám Tỉnh TD Paris; và Đấng sáng lập Tỉnh Dòng AEHM VN tương lai, cha Maurice Bertin. Thế rồi Chi Tỉnh AEHM VN trực thuộc Tỉnh Dòng Paris đã ra đời: những tên tuổi ngoại quốc như Hugolin Lemesre, Jean-Marie Couden, Joseph Vermeulen, Jean-Bernard và Léonard Ramon đến làm nền, rồi mờ nhạt dần để các tên Việt xuất hiện ngày thêm rõ nét: một G.B. Lưu Văn Thái, một Bonaventura Trần Văn Mân, Pascal Nguyễn Văn Lụy, Luy Nguyễn Bình Yên, Gabriel Nguyễn Văn Hoa, ..., rồi Pacifique Nguyễn Bình An, Agnello Vũ Văn Đình, PB. Đỗ Long Bộ..., những cái tên biết nói, những cái tên giới thiệu một dung mạo, ghi lại một giọng cười, tiết lộ một phong cách ..., để rồi sau 40 năm - đúng một thế hệ Kinh Thánh -, Chi Tỉnh thành Hạt Dòng. Rồi tốc độ thêm nhanh: 20 năm sau, Hạt Dòng trở thành Tỉnh Dòng, và lại 20 năm nữa, tất cả các anh em đã qua đời hay còn đang sống, cả các anh được chúc thọ hôm nay, đã góp phần xây nên Tỉnh Dòng AEHM VN hôm nay, vào thời điểm 2009 này.

Riêng Nhà Thủ Đức, cho 50 năm thành lập, anh em phải kể ra: cha Marie-Antoine Trần Phổ, giám đốc Chủng viện mà chú nào cũng ngán; cha Phanxicô Nguyễn Thế Kỷ, giáo sư Anh văn, qua đời vì tai nạn xe, khi mới 39 tuổi; cha Emmanuel Nguyễn Văn Thứ, học Kinh Thánh mà lại dạy địa lý lớp 5 và làm giám thị, để rồi chết vì mìn khi chưa có dịp dạy chuyên môn; thầy Ange Nguyễn Sĩ Thư, lo nhà cơm các chú, hay dúi vào tay chú này chú kia một quả chuối; thầy Didace Nguyễn Văn Thay, phụ trách bếp chung không bao giờ thiếu tiếng cười dòn; cha Anphong Trần Phước Đức, một thời làm quản lý khét tiếng nhanh tay trừ tiền của các chú; cha Bernard Dương Liên Mỹ, chân thấp chân cao, đi dạy Pháp văn và La văn cho lớp 6; cha Dominique Nguyễn Xuân Bá, sau này là Giám Đốc, có một kiểu hút thuốc lá đặc biệt; cha Michel Trần Thế Luân, dạy giáo lý, có một cái áo dòng với một vết mực giữa ngực được giữ rất lâu; cha Paul Joseph Baillie, giám thị duy nhất được chủng sinh yêu quý; cha Daniel Nguyễn Thăng Cao, giáo sư Pháp văn, hay cho học sinh ăn kẹo để đỡ ngủ trong lớp... Đó là chỉ kể tên một số anh đã về với Chúa. Và cả các anh được chúc thọ hôm nay. Lẽ ra phải kể đến từng chủng sinh một, người thì chăm chỉ học hành, người thì thích chơi hơn học, người thì hiền lành, người thì chỉ tìm sáng kiến để "quậy"; nhưng như thế thì sẽ không chấm dứt được các chia sẻ này!

Các anh đã qua đi giống như những khối đá sắc màu và dáng vẻ khác nhau, nhưng ghép với nhau, đã xây nên tòa nhà Tỉnh Dòng và Tu viện Thủ Đức hôm nay với những đường nét riêng; các anh cũng giống như những nốt nhạc khác nhau, nhưng liên kết với nhau, đã tạo nên một giai điệu, một bản tổng phổ độc đáo. Chúng ta phải tự hỏi: Phần chúng ta, những người còn bước đi trên mặt đất này, chúng ta đang kết nối với anh em đi trước và với nhau thế nào, chúng ta đang góp phần nào để làm cho tòa nhà Phan sinh Việt Nam không mất đi những đường nét riêng của nó, mà lại xinh đẹp hơn, làm cho bản giao hưởng không mất đi nét đặc trưng của nó mà lại duyên dáng hơn? Tám mươi năm, hai thế hệ Kinh Thánh, là hai thế hệ phong phú. Anh em trên thế giới nhìn đến Gia Đình Phan Sinh Việt Nam đều trầm trồ, vì con số đông, con số trẻ. Hẳn là con kênh Phan sinh đi qua Việt Nam hẳn không hung hãn tàn phá như một cơn lũ dữ. Nhưng có hứa hẹn tuôn chảy chan hòa sức sống lâu dài chăng? Hay đang gặp nguy cơ trở thành những con lạch mà muốn làm con sông, nhưng đi xa dần, và khô cạn dần? Hoặc có khi đe dọa trở thành ao tù nước đọng? Tùy từng cá nhân anh em, và tùy mỗi cộng đoàn.

Hôm nay, chúng ta tạ ơn Chúa Cha giàu lòng thương xót đã thương ban cho chúng ta ơn kêu gọi làm Kitô hữu và Phan sinh Việt Nam. Để đi tới, thiển nghĩ dựa vào kinh nghiệm của cha thánh Phanxicô, chúng ta cần phải xin năm điều ngài đã xin ngay khi bắt đầu cuộc đời hoán cải, và hẳn là ngài đã xin suốt đời: "đức tin ngay thẳng, đức cậy vững vàng, đức mến hoàn hảo, sự tinh tế và ơn hiểu biết". Với "đức tin ngay thẳng", chúng ta vượt qua được chuyện bề ngoài để khám phá ra trong mọi sự chính Thiên Chúa Tình Yêu đang hiện diện. Với "đức cậy vững vàng", ta chắc chắn rằng tương lai tuyệt đối, là sự sống và hạnh phúc viên mãn, được dành cho những người Thiên Chúa yêu thương. Với "đức mến hoàn hảo", ta nhận ra và đón nhận tình yêu say mê của Thiên Chúa đối với mình và ra sức đáp trả. Với "sự tinh tế và ơn hiểu biết", ta như đã cảm nếm được niềm hạnh phúc mai sau, để không quay cuồng vì một thành công hay chao đảo vì một thất bại.

Và hẹn gặp lại nhau trong tương lai, với nhiều răng giả hơn, ít tóc hơn, nhiều nếp nhăn chân chim nơi khóe mắt khóe miệng hơn, ít số anh em hiện diện hôm nay hơn, nhưng nhiều con nhiều cháu hơn... Vào dịp nào? 60 hay 70 năm Thủ Đức? 90 hay 100 năm Tỉnh Dòng?

Dù thế nào, với tất cả các ơn Chúa, chúng ta giúp nhau tha thiết "thi hành huấn lệnh thánh thiện và chân thật của Chúa".

Phan Long