Tỉnh dòng Phanxicô Việt Nam

(Tại tiệc cưới Cana, Đức Maria nói với các gia nhân: "Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo."(Ga 2,5). Đây là lời nói cuối cùng của Đức Maria được Tin Mừng Gioan ghi nhận. Và các gia nhân đã tuân phục thi hành. Những lời ấy làm vang dội hôn ước tình yêu trong Cựu Ước giữa Đức Chúa là Tân lang thần linh với Tân nương của Người. Trong bài này Giáo sư Edward P. Sri - hiện là giáo sư thần học và Kinh Thánh tại Augustine Institute, Denver, Colorado - nêu lên một vài ý nghĩa giữa lời nói của Đức Maria trong liên hệ với Cựu Ước.)

Antôn Vũ Hữu Lệ

"Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo."(Ga 2,5)

Đức Maria và Núi Sinai

Trước hết, những lời của Đức Maria gợi nhớ lại lời đáp trả tiêu biểu về sự tuân phục giao ước trong Cựu Ước. Chẳng hạn, chủ đề "làm bất cứ điều gì  Thiên Chúa bảo anh em" xuất hiện ba lần khi Israen thiết lập giao ước với Đức Chúa tại Núi Sinai. Trước hết, khi Môsê loan báo cho Israen sứ vụ của họ và bổn phận của dân được Thiên Chúa tuyển chọn, thì toàn thể cộng đồng đã trả lời, "Tất cả những gì mà Đức Chúa đã truyền chúng tôi sẽ thi hành" (Xh 19,8). Rồi khi Thiên Chúa thiết lập giao ước này với Israen bằng một nghi thức trọng thể tại Sinai, ông Môsê đã long trọng công bố những lời của Đức Chúa cho dân, và cộng đồng đáp tới hai lần: "Tất cả những lời Đức Chúa đã nói chúng tôi sẽ thi hành" (Xh 24,3.7).

Những lời tương tự như thế đã được lặp lại sau này trong lịch sử Israen khi họ nhắc nhớ lại giao ước lúc đã định cư tại Đất Hứa (Gs 24,24) và lúc bắt đầu tái thiết Giêrusalem sau cuộc lưu đày tại Babylon (Nkm 5,12). Như vậy, vào những thời điểm quan trọng trong lịch sử Israen- giao ước tại Sinai, vào Đất Hứa, và khôi phục Giêrusalem-làm bất cứ điều gì Thiên Chúa phán là đỉnh điểm và được liên kết chặt chẽ với sự tuân phục giao ước.

Điều này làm sáng tỏ trên những lời của Đức Maria tại tiệc cưới Cana. Vào lúc bình minh của kỷ nguyên Mêsia, một bước ngoặt mới trong lịch sử Israen đã đến. Như Đấng Mêsia sắp sửa làm phép lạ đầu tiên của Người và theo đó mà bắt đầu sứ vụ công khai của Người, một lần nữa, chúng ta gặp lại chủ đề hãy làm những gì Thiên Chúa nói. Đức Maria bảo các gia nhân, "Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo" và với những lời này ngài làm vang lên lời hứa trung thành của Israen tại Núi Sinai. Đức Maria " một cách nào đó, là hiện thân của dân Israen trong khung cảnh của giao ước" và đứng đó như một đại diện trung thành của Israen.^[1]

Ông Giuse và Đức Giêsu

Kế đến, những lời của Đức Maria tìm thấy một tương đương gần với những lời vua Pharaô nói về ông Giuse trong sách Sáng Thế. Trong suốt thời kỳ đói kém trầm trọng tại Ai cập, vua Pharaô cắt đặt ông Giuse chịu trách nhiệm coi sóc việc tích trữ lúa mì thu hoạch được trong những năm trúng mùa trước nạn đói và phân phối một khi cơn khủng hoảng lương thực xảy ra. Khi dân thiếu ăn kêu than đòi cung cấp thực phẩm, Pharaô bảo họ, "hãy đi gặp Giuse; ông ấy bảo gì, các anh cứ việc làm theo" (St 41,55)-một diễn ngữ hầu như chính xác với những gì Đức Maria sẽ nói sau này tại Cana.

Sự nối kết về Kinh Thánh giữa việc làm bất cứ điều gì Giuse nói và làm bất cứ điều gì Đức Giêsu nói rất có ý nghĩa, vì có nhiều sự song đối giữa ông Giuse và Đức Giêsu trong hai hoạt cảnh này. Như Giuse đã khắc phục được tình trạng thiếu thực phẩm suốt nạn đói nhờ kho chứa thóc, cũng thế, Đức Giêsu khắc phục được tình trạng thiếu rượu tại đám cưới nhờ biến đổi một khối nước lớn thành rượu. Như Giuse được giới thiệu như là người có Thần Khí Thiên Chúa nơi mình vào lúc bắt đầu công việc của mình (St 41,38), cũng thế, Đức Giêsu được mô tả là Đấng đầy tràn Thần Khí vào lúc bắt đầu Sứ vụ của Người (Ga 1,32). Như Giuse được 30 tuổi khi ông bắt đầu tích trữ lúa thóc cho dân (St 41,46), cũng thế, Đức Giêsu được 30 tuổi khi Người cung cấp rượu cho dân trong tiệc cưới (x. Lc 3,23). Và giống như những lời của vua Pharao về Giuse - "ông ấy nói điều gì, các anh cứ làm theo" - khi ông Giuse đảm nhận quyền hành của mình, cũng thế, những lời của Đức Maria -" Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo"- khi Đức Giêsu bắt đầu sứ vụ công khai của Người bằng phép lạ đầu tiên trong sứ vụ vương giả của Người.

Lễ vượt qua lần thứ ba

Những lời của Đức Maria cũng chất chứa ý nghĩa Thánh Thể. Có thể nhận ra điều này khi chúng ta xem xét cấu trúc của Tin Mừng Gioan xung quanh các lễ Vượt Qua dàn trải qua ba năm.

Trong ba dịp lễ Vượt Qua trong Tin mừng Gioan, mỗi lễ có liên quan đến bánh hay rượu hoặc là cả hai. Lễ Vượt Qua thứ nhất  đến gần thời gian của tiệc cưới tại Cana (x. Ga 2,13) và những câu trước), khi Đức Giêsu biến nước thành rượu vào lúc cần thiết. Cuộc Vượt Qua thứ hai đưa đến phép lạ thứ hai tại đó Đức Giêsu cung cấp một sự dư dật cũng vào lúc cần thiết : nhân bánh lên gấp bội để nuôi sống 5000 người (Ga 6,4). Trong cuộc tiếp kiến chung của ngài vào ngày 5-3-2007, ĐGH Gioan Phaolô II đã nói những phép lạ vào dịp lễ Vượt Qua lần thứ hai này - liên hệ tới rượu tại Cana và bánh trong hoang địa - hưởng trước phép lạ vĩ đại nhất sẽ xảy ra vào dịp lễ Vượt Qua lần thứ ba là việc biến bánh và rượu thành Mình và Máu Đức Kitô.

Đức Giêsu đã làm phép lạ này gần lễ Vượt Qua của người Do-thái (x. Ga 2,13), như Người đã làm trong việc nhân bánh ra nhiều (x. Ga 6,4). Như thế, Người đã tỏ ý định nhắm tới việc chuẩn bị bữa tiệc Vượt Qua đích thực, là Thánh Thể. Khát vọng của Người tại tiệc cưới Cana dường như được nhấn mạnh thêm nữa bởi sự hiện diện của rượu, ám chỉ tới Máu của Giao Ước Mới, và bởi bối cảnh của bữa tiệc. Theo cách này... Đức Maria đã đạt dấu chỉ phép lạ rượu mới tiên báo về bí tích Thánh Thể, dấu chỉ cả thể về sự hiện diện của người Con được phục sinh của ngài (Đức Maria) giữa các môn đệ.

Vì thế, trong bối cảnh rộng lớn hơn của Tin mừng Gioan tại Cana có thể mang âm vang Thánh Thể, vì "rượu ngon" mà Đức Maria hướng các gia nhân đến là sự tiên báo về rượu siêu nhiên là Thánh Thể.

Hãy tin tưởng mà không do dự

Bây giờ chúng ta hãy xem xét làm thế nào mà yêu cầu của Đức Maria "Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo" có ảnh hưởng sâu xa trên các gia nhân, truyền hứng khởi cho họ tin tưởng triệt để vào Đức Giêsu. Bạn chỉ cần đặt mình vào tình cảnh của các gia nhân. Đức Giêsu bảo họ lấy sáu chum nước bằng đá dành cho các nghi thức thanh tẩy của người Do-thái, đổ đầy nước vào, rồi múc ra trao cho người quản tiệc. Những chum bằng đá này sẽ được sử dụng cho nghi thức rửa tay (và có thể cả rửa chân nữa). Thật đáng kinh ngạc, Đức Giêsu bảo các gia nhân đổ đầy nước chính những chum này và rồi múc ra cho người chủ của họ để dùng như thức uống cho các thực khách.

Điều này đòi hỏi một sự tin tưởng ghê gớm! Hãy tưởng tượng các gia nhân đang nghĩ gì : "Đổ đầy các chum này? Bằng nước à? Và rồi dùng nó cho các thực khách sao? Điều này sẽ giải quyết vấn đề thế nào?" Từ cái nhìn của loài người, thì chương trình của Đức Giêsu không hợp lý tí nào. Tuy nhiên, trước hết, Đức Giêsu không đòi hỏi các gia nhân phải hiểu chương trình của Người, nhưng hãy tin vào Người.

Tương tự như vậy, chúng ta không thể luôn thấu hiểu dấu chỉ công trình của Đức Giêsu trong đời sống chúng ta. Chúng ta không thể thấy rõ ràng Chúa đang đưa chúng ta đi đâu. Tuy nhiên, như ĐGH Gioan Phaolô II đã nhắc bảo chúng ta trong cuộc yết kiến chung vào ngày 26-2-2007, yêu cầu của Đức Maria "Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo" thách đố chúng ta tin vào Người mà không do dự không chỉ khi điều ấy hợp lý đối với chúng ta, nhưng "cách đặc biệt, khi người ta không hiểu hết ý nghĩa hay ích lợi của những gì mà Đức Kitô đòi hỏi".

Đức Maria nhắc gợi đến sự tuân phục

Với bối cảnh này, chúng ta có thể thấy những lời của Đức Maria "Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo" gợi lên cho các gia nhân một đức tin to lớn như thế nào. Thực ra, Tin Mừng Gioan nhấn mạnh cách thức các gia nhân đáp trả trong tư cách là những môn đệ trung tín, sẵn sàng thuận theo những mệnh lệnh của Đức Giêsu, bất kể những đòi hỏi này có thể trở nên lạ lùng như thế nào.

Đức Giêsu đưa ra hai mệnh lệnh cho các gia nhân. Trước hết, Ngài bảo họ, "Các anh hãy đổ đầy các chum nước." Tin Mừng Gioan tức khắc cho thấy rằng các gia nhân không chỉ tuân phục mệnh lệnh của Đức Kitô, nhưng họ còn thực thi rất hoàn hảo : "Và họ đổ đầy tới miệng" (Ga 2,7). Kế đến, Đức Giêsu bảo họ, "Bây giờ các anh múc và đem cho ông quản tiệc," và Tin Mừng Gioan ghi nhận "họ liền đem cho ông" (Ga 2,8). Cần lưu ý cách thức Tin Mừng Gioan đi ra khỏi đường lối của nó để bảo chung ta rằng các gia nhân đã làm chính xác như họ đã được bảo.

Rõ ràng, những gia nhân này đã làm theo sự thúc giục của Đức Maria, "Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo." Như thế, họ được phác hoạ ra như là những môn đệ trung tín, nghe lời Đức Kitô.^[3]

Quay trở về với Đức Lang Quân

Cuối cùng, những lời của Đức Maria "Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo" được nói lên trong bối cảnh phép lạ hoá nước thành rượu và tiệc cưới mạc khải Đức Giêsu là Đức Lang Quân Mêsia đang nhắm đến một cuộc canh tân hôn ước của Người với hiền thê của Người là Israen.

Cần phải xem xét ý nghĩa tượng trưng của rượu đối với người Do-thái xưa. Trước hết, các ngôn sứ đã dùng hình ảnh rượu để báo trước việc khôi phục Israen và Đấng Mêsia đang đến. Vào thời đại sắp đến, khi Thiên Chúa giải cứu Israen khỏi quân thù, sẽ có một tiệc rượu trọng thể (Is 25,6) với rượu tuôn chảy dồi dào (Am 9,13-14; Ge 2,24; 3,18). Trong ánh sáng của bối cảnh này, phẩm chất rộng lớn về rượu tại tiệc cưới Cana sẽ là dấu chỉ mà các sấm ngôn Cựu Ước về thời đại Mêsia đang đến đi tới chỗ hoàn tất.

Kế đến, rượu cũng có ý nghĩa tượng trưng về vật chất, như thể nó loan báo sự hợp nhất giữa niềm vui  của cô dâu và chú rể trong Bài ca Salomon (Dc 1,2. 4; 4,10; 5,1; 7,9; 8,2). Như thế, việc tập trung vào ý nghĩa của rượu trong khung cảnh tiệc cưới Cana sẽ đưa vào trong tâm trí tình yêu giữa người chồng và người vợ.^[4]

Điều này có những ứng dụng quan trọng, vì trong Cựu Ước, giao ước của Thiên Chúa với Israen dấu chỉ diễn tả như một tương quan hôn nhân. Đức Chúa (YHWH) là Tân Lang thần linh đã cưới Tân Nương là dân Israen trong Giao ước Sinai. Khi  Israen tuân phục giao ước thì nó được mô tả như một người vợ trung tín. Nhưng sau này, khi Israen phá vỡ giao ước với Đức Chúa và bắt đầu thờ lạy các thần khác thì nó bị xem như người vợ bất trung, một kẻ ngoại tình hay thậm chí là một gái điếm (x. Gr 2,1-2; 3,1-12; Ed 16; Hs 2).

Tuy nhiên, ngôn sứ Hôsê loan báo rằng Đức Chúa vẫn trung thành với Israen mặc dù nó bất trung với Người. Thật ra, một ngày nào đó Thiên Chúa sẽ tán tỉnh Israen đưa nó quay về với Người và canh tân mối tương quan của họ trong một hôn ước sẽ mãi mãi bền vững (Hs 2,19-20).

Trong thế kỷ đầu, dân Do-thái đang mong đợi Đấng Mêsia đến và vị tân lang thần linh của họ sẽ chữa lành và khôi phục giao ước tình yêu của họ như ngôn sứ Hôsê đã tiên báo. Như thế, Đức Giêsu đã chọn phép lạ đầu tiên của Người cung cấp rượu dư  dật trong bối cảnh một tiệc cưới là có chủ ý. Nó chỉ ra rằng Tân lang Mêsia cuối cùng cũng đã đến để khai mở bữa tiệc lớn và tái hợp chính mình với Tân nương của Người, là dân Israen đã suy sụp.

Đức Maria và Tấm lòng của Tân Nương

Tin Mừng Gioan thoát ra khỏi cách thức nhấn mạnh ý nghĩa biểu tượng của cuộc hôn nhân này bằng cách sử dụng từ "tiệc cưới" [gamos] tới hai lần trong ba câu mở đầu của trình thuật này (Ga 2,1-3). Bằng sự nhấn mạnh này trên tiệc cưới, người ta sẽ chờ đợi đọc ra chú rể và cô dâu. Nhưng cần lưu ý trình thuật bảo chúng ta rằng không có gì cả về chính những người vừa mới lập gia đình. Thay vào đó, hai nhân vật chính tập trung trong câu truyện này là Đức Maria và Đức Giêsu.

Đây là lý do tại sao một số người đề nghị rằng Đức Maria và Đức Giêsu có chức năng biểu tượng như một chú rể và cô dâu, đang loan báo việc khôi phục hôn ước giữa Israen và Đức Chúa như ngôn sứ Hôsê xưa kia đã tiên báo. Với Đức Giêsu, điều này thì rõ ràng. Đức Giêsu được xác định trong Tin Mừng Gioan như Tân Lang Mêsia (Ga 3,29) và Người là diễn viên chính tại tiệc cưới Cana, đang cung cấp rượu mêsia trong bối cảnh của một tiệc cưới.

Chúng ta đã nhận ra là trong trình thuật này làm thế nào mà Đức Maria trở thành đại diện cho Israen, đang dội vang lên lời đáp trả yêu thương của Israen với Đức Chúa khi giao ước đầu tiên được thiết lập tại Núi Sinai. Bằng cách nói "Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo", Đức Maria nhắc lại những lời nói nguyên thuỷ của Israen của hôn ước trung tín-lời thề đã bị phá vỡ trầm trọng xuyên qua những thế kỷ tội lỗi và tôn thờ ngẫu tượng, nhưng giờ đây tất cả đang được khôi phục trong tư cách là Tân Lang Mêsia bắt đầu sứ vụ công khai bằng phép lạ đầu tiên của Người.

Dưới ánh sáng này, đòi hỏi "Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo" không nên được xem như là một tiếng gọi mang tính pháp lý để vâng phục cách máy móc một vị thầy đầy quyền năng. Đúng hơn, những lời của Đức Maria phản ánh trái tim của một nàng dâu yêu thương chàng rể của mình. Vì đang là đại diện cho sự trung thành của Israen, Đức Maria mời gọi các gia nhân, các môn đệ, và tất cả chúng ta theo đuổi khát vọng của chàng rể chúng ta, là ra sức tìm kiếm để lấp đầy bất cứ điều gì mà Người muốn nơi chúng ta.

Edward P. Sri
(Trong Tạp chí Lay Magazine, Sep/Oct 2007)

[1] I. de la Potterie, Đức Maria trong mầu nhiệm của Giao-ước, tr.190. Xem thêm A. Serra, "Bibbia," in Nuovo Dizionario di Mariologia, ed. S. De Fiores & S. Meo (Milano: Edizioni San Paolo, 1986), tr. 253.

[2] x. I. de la Potterie, Đức Maria trong mầu nhiệm của Giao-ước, tr. 190.

[3] Thật là ý nghĩa, Tin Mừng Gioan giới thiệu những gia nhân không chỉ như những nô lệ, nhưng như những người phục vụ theo nghĩa là những môn đệ. Thay vì dùng từ Hy-lạp là doulois - những nô lệ, thì Tin Mừng Gioan mô tả những người này như là những người phục vụ (diakonois), một từ Hy-lạp trong Tin Mừng Gioan mà chỉ tới những môn đệ đích thực của Đức Giêsu. Chẳng hạn, trong Ga 12,26, Đức Giêsu nói về những môn đệ trung tín của Người khi Người nói, "Ai phục vụ [diakonei] tôi, người ấy phải theo tôi; và tôi ở đâu thì người ấy [diakonos] cũng sẽ ở đó." Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng yêu cầu của Đức Maria "Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo" có một khía cạnh uy quyền. Đức Maria lay động các gia nhân đáp trả như những môn đệ tiêu biểu, đang khi nhắc nhớ đến việc tuân phục Đức Giêsu. Xem I. de la Potterie, Đức Maria trong Mầu nhiệm của Giao-ước, tr. 190.

[4] x.  I. de la Potterie, Đức Maria trong Mầu nhiệm của Giao-ước, tr. 194.