Tỉnh dòng Phanxicô Việt Nam

Để đáp lại lời mời của Cựu Bề Trên Tổng Quyền và Ban Huấn Luyện nhằm giúp công việc đào tạo có hiệu quả hơn, người làm công tác đào tạo, nhất là ở giai đoạn khởi đầu, “cần phải hiểu hoàn cảnh thực tế, hoàn cảnh sống của các em, để giúp các em nhận ra sứ mạng mà các em được mời gọi…” [1]. Vì vậy, chị Kim Chi, đặc trách giai đoạn Tiền tập và muội, đặc trách giai đoạn Đệ tử thực hiện một chuyến hành trình vượt sông vượt núi, trong 14 ngày, từ 17.02 đến ngày 03.03.2010 (tức ngày mồng 4 Tết đến ngày 18 tháng 2 âm lịch). Hai chị em đã đi qua 10 tỉnh phía Bắc, từ Hà Nội, Hà Tây, Bắc Giang, Bắc Ninh, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, để thăm viếng gia đình 44 em.

Đặt chân đến đất Hà Nội quá 12 giờ đêm, lúc đó nhiệt độ bên ngoài chỉ khoảng 14°C vậy mà chị em cũng cảm thấy rét cóng vì có mưa phùn. Cũng có thể do khí hậu Sài gòn quá nóng nực nên mới cảm thấy như thế. May mà chiếc taxi do người thân của gia đình em Ngô Nhung, đệ tử FMM, đã đợi sẵn ngoài bến xe Hà Nội. Hai chị em vội vã vào xe và được đưa về đất Hà Tây trong sự ấm áp của chiếc máy sưởi xe hơi. Lúc đó đã gần một giờ sáng ngày 6 Tết. Chị em khá áy náy vì để gia đình chong đèn chờ đợi từ chập tối. Hưởng cái lạnh ở miền Bắc, muội mới hiểu lời than vãn của một em Tiền Tập Sinh quê ở ngoài Bắc nhưng năm nay không được về gia đình ăn Tết: “Sài Gòn chẳng có chút không khí của ngày Xuân như ở quê em!”

Suốt chuyến đi, muội trải qua những chuyện vui buồn lẫn lộn. Muội quên chưa kể câu chuyện xảy ra ngay ngày đầu tiên của chuyến hành trình. Do khởi hành chuyến đi nhằm đúng ngày lễ Tro, khi xe khách dừng ăn trưa tại Long Khánh, mọi người thứ tự ngồi vào bàn ăn, riêng muội tìm một xó ngồi ngắm cảnh. Không ngờ bác tài phó lưu tâm nên đến bảo, mời “thầy” (không hiểu vì chú ấy vui tính hay do bác tài nhầm lẫn!) cứ vào mà ăn trưa, không phải trả tiền. Muội liền chớp thời cơ giảng giải, sở dĩ thầy không ăn vì hôm nay trong đạo của thầy phải giữ chay kiêng thịt (thực tình thì muội đã làm một bữa căng bụng tại nhà trước khi lên xe rồi). Muội đang thầm nghĩ cơ hội truyền giáo đến rồi, nên lợi dụng kể cho tài phó nghe về đạo nhưng không ngờ tài vừa hỏi xong, nghe câu trả lời, tài bỏ đi liền và một chập sau quay lại đưa cho thầy chai nước vì thầy xin. Rồi tài lại bỏ muội đi dùng bữa!

Nhân chuyện được xưng hô là thầy, chắc cũng có nguyên do. Khi muội đến một nơi nọ, gia đình xem ra hơi ngạc nhiên ngỡ ngàng. Sự ngỡ ngàng đó được muội đọc ra khi họ liên tục sai sót trong cách xưng hô. Ở vùng đó, “ma soeur” còn được gọi là chị. Không hiểu sao các vị cứ lúng túng trong cách gọi, liên tục gọi muội là cô rồi nhanh chóng chỉnh lại là soeur hoặc chị. Hôm sau, lúc muội ra về gia đình mới thổ lộ. Lúc muội vừa đến, mọi người thầm đánh giá, nhìn tướng tá, nghe cách nói năng thì là soeur, nhưng soeur sao lại có kiểu tóc “gió thôi bay” thế này! Hóa ra, đã là phụ nữ thì phải có tóc dài, huống chi là ma soeur thì tóc càng phải dài hơn! Cũng lại chuyện của phe tóc dài, nhưng trước khi kể tiếp muội cũng phải xưng thú điều này, là trong suốt hành trình 14 ngày đó, chị Kim Chi và muội chỉ tham dự được bốn thánh lễ thôi. Vì hầu hết các em xuất thân từ gia đình sống trong vùng sâu, hoặc ở Nhà Thờ họ, một tuần cha chỉ đến dâng lễ một hoặc nhiều nhất là hai lần.

Một tối nọ, hai chị em dừng chân tại một gia đình kia và than thở đã 2 ngày rồi không được dự lễ. Chủ nhà và cũng là trùm họ nghe thấy thế liền bảo là sẽ xin cha xứ sáng mai đến dâng lễ ở nhà thờ họ. Sau khi trao đổi, chủ nhà cho biết, cha xứ đã đồng ý. Chị của ông trùm họ nghe biết sáng mai có lễ, chị liền hỏi vội, vậy hai soeur có mang theo áo dài hoặc tu phục để đi lễ không? Nếu hai soeur không có thì mặc tạm chiếc áo dài đen của con vậy, vì ở đây có luật, phụ nữ đi lễ không mặc áo dài, sẽ bị đuổi ra khỏi nhà thờ. Không biết chị Kim Chi thế nào, nhưng đêm hôm đó muội thấp thỏm, ngủ không yên. Chị Kim Chi có mang theo áo dài nhưng nó nhăn nhúm. Còn muội thì không mang theo nhưng nếu mượn áo dài ư? Muội chưa bao giờ khoác lên mình chiếc áo dài màu đen cả, mà nếu không mặc áo dài, liệu có được tham dự Thánh Lễ không? Hồi hộp chờ đến sáng, nhưng dường như Chúa hiểu được nỗi lo của muội, nên khoảng 4g40 sáng, ông trùm họ đánh thức người nhà và cho biết là “ngài” bị “tào tháo” đuổi nên không đến dâng lễ được. Vậy là không có cha, không có Thánh lễ, cũng không lo bị đuổi, chị em chỉ tham dự chung với cộng đoàn họ đạo giờ kinh sáng mà thôi. Có thế mới biết các linh mục miền Nam quá ư là dễ thương và dễ dãi!

Thật là một thiếu sót lớn nếu không nhắc đến lòng hiếu khách của dân Việt, nhất là đối với những bậc tu hành. Điều này được thể hiện rõ rệt hơn ở các tỉnh phía Bắc. Hai chị em được Chúa thương ban cho đều đặn mỗi ngày ít là hai bữa tiệc mâm cao cỗ đầy. Nào gà, nào bò, nào bê, các loại seafood, đủ loài vật ngang dọc khắp trùng dương. Có nơi, gia đình sẵn sàng hạ thủ vài chú chim câu để thêm món đãi khách, tiếc thay ở địa điểm đó chưa phải là trạm dừng chân cho chị em dùng bữa. Vì không thuyết phục được khách ở lại dùng cơm, chủ nhà vội vã đi bắt vài cặp bồ câu cho hai chị em xách về! Nhưng vì cuộc hành trình còn quá xa và quá dài. Lúc này chị em mới đang ở đầu Tỉnh Thanh Hóa, nên buộc lòng phải từ chối không nhận những chú chim thật dễ mến này, dù trong lòng những ước muốn nhận chúng về nuôi.

Lộ trình của hai người đã đến ngày thứ 5 rồi nhưng hình như hệ thống tiêu hóa không thể làm việc bình thường. Chẳng dấu gì, những ngày qua, vì hai muội mà các gia đình đã thanh toán trên dưới 15 con gà, đó là chưa kể các loại động vật khác. Dường như lòng hiếu khách nhiều hay ít được biểu lộ trên mâm ăn. Càng nhiều thịt bao nhiêu, càng chứng tỏ lòng hiếu khách bấy nhiêu. Đến độ hai muội quá sợ thịt, luôn phải bịt chén cơm, không để mọi người tiếp mời. Hai muội thèm rau kinh khủng. Vì vậy, muội quyết định, những chạm dừng chân sắp đến nhắm thấy sẽ trúng vào bữa ăn, muội phone trước xin với gia đình chỉ cho ăn hai món rau và một món canh mà thôi. Đã có lần muội nói điều đó như van xin, và chủ nhà đã thuận ý, nhưng khi đến nơi, mọi sự cũng đã đâu vào đó, bữa cơm chỉ toàn thịt là thịt. Nhìn thấy mà ngao ngán. Lòng buồn rười rượi, nhưng đàng khác lại thấy tràn ngập niềm xúc động, vì tấm lòng mến khách của các gia đình, không nỡ để các Dì, đã nhọc công đi xa như vậy mà lại mời cơm với vài món rau luộc!

Hai chị em tiếp tục lên đường. Hết băng qua những cánh đồng trên con ngựa sắt, rồi lại leo lên ô tô vượt qua những dãy núi, rồi lại đi đò hoặc đi phà qua những con sông, rồi lại leo lên ngựa… Đi qua những nơi danh lam thắng cảnh và những Chùa chiền có tên trong lịch sử văn hóa dân tộc, muội rất thèm được ghé vào vì không dễ có cơ hội thứ hai, nhưng tiếc thay, thời gian có ngần có hạn, nên muội phải gạt qua. Có những đoạn đường sao xa tắp tít. Cứ đi được vài cây số lại dừng xe để hỏi đường, nhưng người dân địa phương bảo là còn ngái (xa) lắm, kèm theo sau là một duỗi những từ ngữ địa phương muội không hiểu. May mà có người bản địa tháp tùng, nếu không, chắc cũng “bó tay chấm com” vì không hiểu cái chi mô. Đây mới chỉ là chuyện trong nước, nếu đi truyền giáo ngoài nước thì còn gặp khó khăn biết chừng nào về vấn đề ngôn ngữ…

Có những địa điểm chỉ còn cách nước bạn Lào láng giềng chỉ khoảng một tiếng đi bộ. Nghe anh chị em ta đi hợp tác bên Lào về kể dân chúng bên đó còn đơn sơ chân chất lắm. Tuy vậy, sau này cũng học được thói khôn “lỏi” của dân Việt ta rồi. Dù sao, chị em có nên lên kế hoạch đến truyền giáo ở Lào chăng?

Một điều đáng công nhận nữa đó là dân ta ngoài nớ thật cần cù, kiên trì chịu đựng trong gian lao thử thách, cả bề trong lẫn bề ngoài. Bề trong còn chịu nhiều chèn ép đè bẹp. Có những nơi, các bác chủ tịch viện lý do, nhà thờ đã có thời gian dài không hoạt động, nay thỉnh thoảng cha đã về làm lễ nhưng vì ngài không thường trú nên không được đưa xác đến nhà thờ làm lễ an táng. Đàng sau lý do kể trên là vì dòng tộc này xưa kia có người đã phạm tội cất giấu Giám mục và Linh mục.

Muội cũng cảm nhận được dân ta có ý chí sắt đá, lòng can đảm quật cường, sẵn sàng đứng ra đấu tranh bảo vệ công bằng và chân lý nếu cần thiết, dẫu cho có phải trả bằng giá máu. Một phụ huynh tuổi độ 60 đã tuyên bố như thế. Ông cho rằng sống đến tuổi đó đủ rồi vì cũng đã nếm đủ mùi sương gió.

Càng đi muội càng thấy ngạc nhiên vì những điều mắt thấy tai nghe. Muội có dịp ghé qua Đền Thánh Antôn linh địa Trại Gáo, Nghệ An. Đến đây, ngoài bầu khí linh thiêng trầm lắng, muội còn cảm nhận như mình đang bước vào một khung trời tự do, nơi đó mọi người được quyền ăn quyền nói. Khi vừa bước vào khuôn viên, rẽ qua phía cánh phải, mọi người sẽ nhìn thấy một dãy dài những pa-nô áp phích dán đầy những hình ảnh và những bài viết phản đối những sai trái của chính quyền địa phương. Đa số những bài viết này từ nguồn nước ngoài. Miền Nam đâu dễ tìm được một nơi nào liều mình như thế! Có thể vì họ đã lâu ở trong gian lao cùng cực nên liều thân thí mạng.

Có đôi khi quá quật cường đâm ra quá khích chăng, khi có những vùng dân Công Giáo tuyệt đối không treo cờ tổ quốc, chỉ dương cờ của Giáo Hội khi cần. Cũng lời của một thanh niên, tài xế cho muội, chia sẻ: “Soeur có biết không, dân của xứ con mới chiếm lại được mảnh đất từ bọn lương dân để khuôn viên nhà thờ thêm khang trang rộng rãi. Thật vất vả để lấy lại được, chúng con đã phải huy động lực lượng và phải ‘đập chắc’ với chúng mới có được nó.” Muội vội hỏi, vậy cuộc đập chắc đó có xảy ra cảnh tan xương nát thịt chưa? Anh trả lời, chúng con chỉ dọa thôi, có vài đứa bị trầy xước nhưng không đến nỗi.

Bầu khí sống đạo cũng còn mang nét ‘truyền thống’. Một buổi tối đi tham dự ngắm 15 sự thương khó Chúa tại một nhà thờ họ ở vùng Can Lộc, Hà Tĩnh. Thật quá ngạc nhiên, người trẻ ở đâu mà đông đến thế. Họ ngồi chặt nhà thờ. Những phụ nữ bồng theo con dại, thì phải ngồi ở cuối nhà thờ. Ở nguyện đường này có một điểm khá lạ: thông thường, vị trí của nam giới là phía bên tả, nhưng ở họ đạo này, nữ tả nam hữu. Có thể người nam ở đây thuộc Kinh Thánh hơn nên chọn bên hữu Chúa mà ngồi? Tối hôm đó, muội đến trễ nên không vào nhà thờ mà chỉ đứng ngoài quan sát. Thấy một thanh niên ngồi ở đầu ghế dãy cuối cùng của nhà thờ, anh mang theo điện thoại di động, nghe chuông điện thoại reo, anh vội chạy ra khỏi nhà thờ để trả lời. Khi nghe xong, anh vào lại nhà thờ. Không biết tin tức ấy vui hay buồn mà anh lại gục đầu xuống bàn quỳ khá lâu, cho đến khi cha sở đến nhéo tai một thanh niên ngồi bên cạnh đang trò chuyện gây ồn ào. Khi giờ nguyện ngắm chấm dứt, muội theo hỏi một thanh niên, vì động lực nào mà anh đến tham dự giờ ngắm này? Anh trả lời, nếu không đi, sẽ bị cha mẹ ‘chưởi’, rầy  lắm soeur ạ. Điều đó cho thấy, tôn ti trật tự trong gia đình thật đáng nể.

Những tưởng quan niệm “trời sinh voi trời sinh cỏ” xếp hạng chuyện cổ tích, nhưng muội lầm. Có những gia đình Công Giáo số con lên đến 14 hay ít hơn là 11 người con. Hy vọng nhờ thế mà Giáo Hội còn người đi tu và thế giới được cân bằng tỉ số nhờ có nhiều người xuất khẩu lao động. Có cảnh chồng đi làm xa, ba năm về một lần, khi gặp lại tình yêu nồng ấm hơn. Trước khi anh tiếp tục lên đường đi lao động, chị báo đã có mang, nhưng cùng lúc anh cũng thổ lộ đã âm ỉ trong mình mầm bệnh Siđa. Cũng có cảnh đi xa lâu quá, không hội nhập lại được với những sinh hoạt của xóm đạo hoặc chỉ tham gia cách miễn cưỡng.

Muội không dám dài lời, xin tạm ngừng câu chuyện nơi đây. Dầu gì, cũng phải nói được rằng giáo dân ngoài Bắc còn giữ được những giá trị nền tảng và thật đáng quý, ví dụ nền tảng đức tin dù có mang màu truyền thống, nền tảng gia đình, đời sống đạo đức… Và nhất là còn nhiều người trẻ thao thức muốn dấn thân trong ơn gọi tu trì nhằm tiếp nối sứ vụ phục vụ cho cánh đồng truyền giáo. Muội cũng muốn gặp lại cha Phước OFM để cám ơn ngài đã làm trung gian giới thiệu ơn gọi cho FMM, nhưng rất tiếc ngài bận đi công tác nên không gặp được.

Ước chi, chúng ta cống hiến được một môi trường huấn luyện thật tốt để những ơn gọi từ miền Bắc, Trung luôn giữ lại được nét đẹp của mình và phát huy chúng. Cũng mong rằng chúng ta tạo điều kiện hầu các em có cơ hội học-hiểu-sống đức tin cách thiết thực, sâu sắc và dấn thân cách dứt khoát, trọn vẹn hơn.

Dung Muội, FMM