Texas, ngày 13 tháng 11 năm 2012
Kính gửi: Gia đình Phan sinh quốc nội và hải ngoại,
Anh chị em thân mến,
Trong bầu không khí mát lạnh tại đây, ở ngay trong thời gian Hoa Kỳ chuẩn bị tổ chức Lễ Tạ Ơn (Thanksgiving Day), một lễ lại mở ra với Lễ Giáng Sinh, tôi nghĩ tới các ân huệ Thiên Chúa đã ban cho Tỉnh Dòng chúng ta, cho từng anh em, và cùng bà con ở đây dâng lời tạ ơn Người.
Cha Inhaxiô Nguyễn Duy Lam và tôi xin gửi lời chào thân ái đến tất cả anh chị em. Chúng tôi đang đi thăm và trao đổi với các Giám Tỉnh thuộc các Tỉnh Dòng AEHM tại Hoa Kỳ, các anh chị em Phan sinh tại thế, các Cựu Phan sinh ở nhiều nơi và làm việc với Hội Bảo Trợ Ơn Gọi Phanxicô (VFV). Các cuộc gặp gỡ tại nhiều địa điểm, với những nét tế nhị và phức tạp khác nhau, cuối cùng đều đạt những kết quả đáng mừng. Trong bức thư này, nhân tiện đang đi đi lại lại trong một quốc gia tân tiến, được chứng kiến và được thụ hưởng nữa, những thành tựu về khoa học kỹ thuật của họ, được đi trên những xa lộ thẳng băng, làm việc theo những chương trình chính xác từng phút, tôi xin dựa vào tác giả Nhật Kosuke Koyama[1] mà chia sẻ với anh chị em vài suy nghĩ.
Một trong những nét tiêu biểu của khoa học kỹ thuật là tính hữu hiệu, được biểu hiện bằng sự thẳng tắp. Sự thẳng tắp không phải là điều tự nhiên. Thân thể con người không được tạo nên bởi những đường thẳng. Lòng mẹ không phải là một khối vuông. Sự thẳng tắp thuộc về kỹ thuật. Đường thẳng là con đường ngắn nhất nối giữa hai điểm; đây là khoảng cách hữu hiệu, đây là khoa học kỹ thuật, đây là sáng tạo của con người, chứ không phải là tự nhiên. Sự thẳng tắp là một biểu tượng của tính hữu hiệu đâu ra đấy.
Cứ xem một cái máy vi tính. Nhìn bên ngoài, chúng ta thấy đây chỉ là một cái hộp, đơn giản, gọn gàng. Nhưng bên trong là một mê cung gồm những đường dây và những vật nhỏ li ti được liên kết với nhau theo một quy luật nào đó. Thế nhưng cái máy phức tạp này lại vâng lời tôi, khi tôi nhấn cái nút nào đó. Tôi không phải nhìn xem bên trong. Tôi chỉ làm việc “ở bên ngoài”, “ở bề mặt”. Bộ máy làm việc cho tôi. Kỹ thuật càng ngày càng làm cho chúng ta thành những “người ở bên ngoài”, chỉ cần ở bên ngoài. Nó che lấp đi mọi phần hỗn tạp và chỉ đưa ra cho chúng ta bộ mặt hấp dẫn và đơn giản. Chúng ta không được thấy quá trình làm việc. Chúng ta khởi động bộ máy, rồi chẳng phải làm gì thêm nữa, chúng ta sẽ nhân được kết quả. Phần làm việc bị che giấu, chỉ có kết quả mới thấy được. Đây chính là “sự thẳng tắp”.
Bên Nhật, đi từ Tokyo đến Osaka một đoạn đường dài 515 cây số bằng xe lửa siêu tốc, chỉ mất ba giờ mười phút. Chúng ta không hề thấy những nơi trong xe đang xảy ra những “công việc” chính; chúng ta chỉ thấy phần hấp dẫn, phần tiện nghi mà thôi. Chúng ta cảm thấy thoải mái. Chúng ta có mọi sự mà không phải cố gắng gì cả. Công nghệ kỹ thuật làm cho tâm trí chúng ta nên “thẳng đuột”. Nó có thể maya chúng ta, nói theo người Da Đỏ ở xứ này: mâ là “đóng khung”; danh tử maya có thường được dịch ra là “ảo tưởng”. Công nghệ kỹ thuật có thể bao quanh chúng ta bằng một thế giới hữu hiệu, nhưng đây là một thế giới đã “bị đóng khung”, bị giới hạn. Và chúng ta bằng lòng ẩn mình dưới những lớp son công nghệ kỹ thuật.
Làm thế nào để chúng ta có thể vận dụng kỹ thuật công nghệ mà không trở thành nạn nhân của maya công nghệ? Làm thế nào để có thể sắp xếp mọi chuyện mà đời sống con người vẫn không bị nuốt trửng bởi tính hiệu năng kỹ thuật? Câu trả lời là đừng đưa nhau vào những ảo tưởng, đừng lừa dối nhau bằng những ảo ảnh, mà phải giúp nhau thấy sự thật. “Sự thật” trong tiếng Hy Lạp là alêtheia, có nghĩa là “không che đậy”. Chúng ta không muốn cho người thấy mọi bí mật, mà chỉ cho thấy những phần mảnh, những mặt hấp dẫn. A-đam có một bí mật ông không muốn cho Thiên Chúa biết, nhưng Thiên Chúa lại cứ liên tục hỏi: “Ngươi đang ở đâu? (St 3,9). Khi bị hỏi như thế, A-đam hiểu ra là ông không hiểu, không thể hiểu trọn vẹn bản thân ông. Có lẽ ông chỉ nhìn ông “theo cách kỹ thuật”, “bề ngoài”, hiệu năng”. Khi chúng ta bị Thiên Chúa hỏi “Ngươi đang ở đâu?”, chúng ta bị đẩy vào một khủng hoảng, crisis, theo nghĩa là một phân định đưa tới quyết định. Chúng ta không còn là khán giả coi tivi ở bên ngoài nữa. Chúng ta không thể nào cứ tiếp tục ở đàng sau lớp son phấn xã hội nữa.
Khi đưa du khách đi tham quan các thành phố, các hướng dẫn viên du lịch đưa theo một lộ trình khiến du khách thấy toàn là những vùng sang trọng, những thành tựu về kinh tế, xã hội. Đấy chỉ là một nửa sự thật, mà một nửa sự thật thì không phải là sự thật. Chỉ khi nào chúng ta thấy được toàn thể một thành phố, khi đó sức mạnh của sự thật mới trục được nọc độc của sự ngu dốt ra khỏi đầu óc chúng ta. Câu hỏi “Ngươi đang ở đâu?” của Thiên Chúa sẽ hủy hoại maya của chúng ta về chúng ta.
Tôi không hề có ý loại trừ công nghệ kỹ thuật. Máy giặt, máy photo, điện thoại, laptop…, chúng ta vẫn dùng, vì chúng giúp giải quyết các nhu cầu cách gọn gàng, nhanh chóng. Nhưng nhất thiết đừng để cho công nghệ kỹ thuật maya chúng ta, khiến chúng ta bị tách khỏi alêtheia về chúng ta, và do đó, chúng ta mất khả năng sống trung thực với chính mình và với người khác. Trong tháng 11, tháng cầu cho anh chị em đã qua đời, nghĩ về cái chết như câu hỏi của Thiên Chúa, “Ngươi đang ở đâu?”, chúng ta cũng có thể tránh được cái maya về chính mình. Cha thánh Phanxicô đã nhận ra điều này và đã lưu ý chúng ta mạnh mẽ trong Thư gửi các tín hữu (II, cc. 72-81). Cha thánh Phanxicô đã bằng lòng với những cách đáp ứng vừa đủ các nhu cầu, vì ngài thấy luôn thấy rõ bản thân mình dưới mắt Thiên Chúa. Sự nghèo khó chúng ta phải sống hôm nay hẳn phải là như thế. Vì thế cha thánh dệt được những tương quan huynh đệ thân ái với mọi loài thọ tạo và có thể từ chúng mà hiểu Thiên Chúa hơn và cùng với chúng mà ca ngợi, cảm tạ Thiên Chúa.
Xin chúc mừng lễ các Thánh Tử Đạo Việt Nam và các thánh Phan sinh cho anh chị em. Xin chúc mừng lễ thánh Êlisabét cho anh chị em Phan sinh tại thế. Cầu chúc toàn thể anh chị em đi vào Mùa Vọng trong niềm tin yêu và trong hân hoan.
Thân ái chào anh chị em,
ts FX Vũ Phan Long, OFM
Giám Tỉnh
